Posts

ФИТР презентира иницијатива за вклучување на академската заедница во економскиот развој

Фондот за иновации и технолошки развој започнува со нова иницијатива за подршка и зајакнување на соработката меѓу академската заедница и индустријата. На Универзитетот „Гоце Делчев“ во Штип денеска се одржа првата од серијата консултативни дебати со претставници на академската фела и компаниите кои треба да бидат директни корисници на новиот инструмент. 

Целта на новите таканаречени “иновациски ваучери“ е да се поттикне соработката помеѓу претпријатијата и академските и научно-истражувачките установи во насока на спроведување иновациски активности, со што компаниите ќе ја зголемат својата конкурентност. Развојот на нови производи, процеси и услуги е во директна релација со процесот на иновација, а иновациските ваучери треба да овозможат директен финансиски поттик кој претпријатијата би го искористиле да покријат дел од трошоците за услугите кои ги нудат академските и научно-истажувачките институции.

Ректорот на Универзитетот “Гоце Делчев“ во Штип, проф. д-р Блажо Боев, ја поздрави иницијативата на Фондот.

7D_19919

“Ова ќе биде исклучително важна мерка со која ќе се олесни трансферот на знаење во стопанството и поактивно ќе се искористи потенцијалот на академската фела. Ние можеме да понудиме знање, а приватниот сектор сака професионалци кои ќе им донесат резултати, “ нагласи деканот Боев.

Директорот на ФИТР Јован Деспотовски појасни дека идејата за овој инструмент произлегува од барањата на академската заедница.

Презентациски ваучери на ФИТР во Штип на Универзитет „Гоце Делчев“

“Нашиот предлог концепт е она што сега го обезебедуваме како поддршка за домашните компаните, да го дополниме со нов инструмент со кој ќе се овозможи и формално вклучување на академската фела во креирањето на економскиот раст. Ова е еден таков механизам којшто постои во светот и којшто овозможува професорите, од кои и сега се дел вклучени во различни проекти кои ги реализираат компаниите финансирани од ФИТР, овој тип на ангажман да го формализираме и истиот да се реализира преку Универзитетот.“

Деспотовски најави дека иницијалниот буџет за овој инструмент е 15.000.000 денари, додека износот на одделен ваучер може да изнесува највеќе 500.000 (петстотини илјади) денари. Иновациските ваучери можат да ги користат сите микро, мали и средни домашни компании за ангажирање односно користење на услуги од универзитетите и научно истражувачките установи од јавен карактер. Со ваучерот ќе се покрие до 80% (осумдесет проценти) од вкупните трошоци за услугата, додека останатиот дел ќе биде сопствено учество на компаниите.

7D_10001

Инаку во наредниот период ќе следат вакви консултативни дебати и во другите универзитетски центри. Целта е да се слушнат аргументите и предлозите на оние кои би биле директни корисници на овој нов инструмент. Предлозите и мислењата од академската и бизнис заедницата ќе бидат интегрирани во финалната верзија на предлог инструментот, што ќе и биде доставен до Владата на согласност. Се очекува целиот процес да се заокружи до крајот на годинава, по што новиот јавен повик за Иновациски ваучери би се објавил на почетокот од 2020 година.

 

Презентирани девет проекти за намалување на загадувањето поддржани од ФИТР

Во просториите на Фондот за иновации и технолошки развој (ФИТР) денеска беа презентирани девет проекти за намалување на загадувањето на воздухот, поддржани преку три различни програми на ФИТР: „О2 Предизвик“, „Комерцијализација на иновации“ како и „Предизвик за млади истражувачи“.

На презентацијата учествуваа преставници на домашни мали и средни компании, како и учениците од средното училиште „Раде Јовчевски Корчагин“ од Скопје.

За презентираните проекти направени се мерења во лабораториска и реална средина, а резултатите беа презентирани пред присутните на денешниот јавен настан.

Презентирани 9 проекти поддржани од ФИТР за намалување на загадувањето 2

Проектот за електричен велосипед со вградени филтри за воздух на „Венито Комерц“ покажува ефект на прочистување на загадување од ПМ10 и ПМ2,5 честички колку што создаваат два автомобили со дизел мотор.

Пречистувачот на воздух за отворени средини на Дарис инженеринг ДООЕЛ Скопје се очекува да пречистува до околу 400.000 м3 воздух на час и притоа првичните мерења покажуваат ефекти видливи веднаш по поставувањето.

Проектот на „Металотехника“ од Прилеп обезбедува заштеда на енергија за загревање на домовите од најмалку 30% со нанотехнологија технологија изработена од локални материјали.

Средношколците од „Раде Јовчевски Корчагин“ презентираа концепт на „внатрешен прочистувач на воздух“ базиран на искористување на специфични растенија во училниците.

Компанијата „Еко Солар“ го претстави прототипот на мерни станици, кои чинат 90% помалку од цената на увезени, а се базираат на искористување на современа технологија за мерење и лоцирање на загадувачи со значително поголема прецизност од постојните мерни станици.

Презентирани 9 проекти поддржани од ФИТР за намалување на загадувањето 3

Проектот на „ББ Класик карс“ го презентираше прототипот на електричен автомобил од домашно производство со 0 емисија на штетни честички во воздухот, што може да помине до 150 км со едно полнење на батерија и да развие просечна брзина до 120 км/ч. За автомибилот веќе е обезбеден TUV сертификат од Германија и се презентира на пазарите во Италија. Цената на чинење на овој автомобил е во просек за 40% пониска од сличните што се нудат на пазарот од странски производители.

Проектот на компанијата „Технобен Нова“ за филтер за прочистување на индустриски капацитети покажува намалување на емисија на ПМ честичките за половина, односно од 0.152 е намалена на 0.076. Додека јаглеродниот моноксид исто така се намалува од 1460 на 683 мг/м3. Соларниот панел на компанијата „Еко Солар“ за 5 месеци покажува заштеда од 675 kWh и намалување на аерозагадување – со употреба на само еден колектор на годишно ниво – од 698 ЦО2 на 260ЦО2.

Дополнително, Технолаб преку проектот поддржан од ФИТР веќе работи на развој на нови методи за испитување на животната средина, а компанијата Инфопројект го претстави прототипот на производот Екомонитор кој ќе овозможи собирање на податоци за квалитетот на воздухот, температурата, ветрот и други метереолошки податоци во урбаните средини.

На презентацијата на ефектите се обрати и директорот на Фондот Деспотовски, кој изјави: „Денес претставуваме резултати од 9 проекти за намалување на загадувањето на воздухот, финансирани преку различни механизми на ФИТР во кои се инвестираат околу 1 милион евра, од кои 250 илјади се влог на самите компании. Реални проекти, со реални луѓе, на реални компани и со реални ефекти. Јас не велам дека овие проекти денес ќе го решат проблемот со загадувањето во нашата земја или на глобално ниво, но тие секако даваат придонес. Најлесно е сите да покажеме со прст кон Министерството за животна средина и да чекаме тие да го решат проблемот. Но, сметам дека сите институции, организации, па и поединци треба и мора да дадеме придонес, секој во својата област и микро средина овој глобален проблем да се надмине. Како Фонд, воведовме и обврска за сите компании кои ги финансираме, и пред потпишување на договорите се прави независна проценка дали проектите што се финансираат, а треба да донесат економски раст, имаат некаков удел во загадувањето, нагласи Деспотовски.

Заменик-министерот за животна средина и просторно планирање, Јани Макрадули, истакна дека еден од најефикасните начини за справувањето со загадениот воздух се иновациите, област во која Европската Комисија ги насочува своите активности и политики.

„Европа се судрува со две кризи, економската, односно големата нееднаквост во земјите членки и земјите кои сакаат да станат дел од Унијата, а втората е екологијата и предизвиците што ги носат климатските промени и животната средина. Овие кризи се креирани од политички одлуки и само така можат да се решат, се разбира со помош на иновации, вредни млади луѓе и секако науката. Нашата земја работи на обезбедување финансиски инструменти за поддршка на иновациите во оваа област, а тие пак треба да водат транзиција во зелена економија. Драго ми е што Фондот го препознава ова, односно потребата да создадеме капацитет да бидеме подготвени во процесот на преговори и да можеме вистински да придонесеме во намалувањето на загаденоста на воздухот,“ кажа Макрадули.

Деспотовски најави и нови програми и повици во овој дел, а следен би бил нов јавен повик – „О2 Предизвик 2“, што ќе се спроведува во партнерство со Министерството за животна средина, невладините организации кои работат во оваа област и со УНДП.

ФИТР: Со швајцарска поддршка обезбедуваме посовремени услови за бизнис за младите

Фондот за иновации и технолошки развој (ФИТР) и Швајцарската програма за претприемништво (Swiss Entrepreneurship Programme – Swiss EP) на швајцарската амбасада во Северна Македонија денеска потпишаа меморандум за соработка чија цел е поддршка за развој на иновативноста и претприемништвото во земјата.

Засилување на соработката помеѓу институциите и претприемачите, како и индивидуална поддршка за надградба на институционалните капацитети се главните аспекти на овој договор кои ќе се имплементираат преку низа активности како менторска поддршка од експерти, обука за подготовка на бизнис модели и комуникациски стратегии, обезбедување поддршка за бизнис ангели и инвеститори, како и воспоставување на систем за следење на напредокот на компаниите кои работат на иновативни проекти.

Потпишан Меморандум за соработка меѓу ФИТР и Свис ЕП 2

Јован Деспотовски, директорот на ФИТР ја истакна соработката со швајцарската амбасада како клучна за подобрување на претприемачкиот екосистем во државата.

„Поинтензивно работиме на отворање можности за домашните стартап компании да научат од искуствата на млади, но веќе искусни претприемачи од западните земји. И со овој проект, условите и начинот за развивање сопствен бизнис што се нудат во развиените земји сега се достапни и за младите луѓе во нашата земја. Огромна благодарност и до амбасадата на Швајцарија за континуираната поддршка во изминатиот период“ посочи Деспотовски.

Потпишан Меморандум за соработка меѓу ФИТР и Свис ЕП 3

Заменик шефот на амбасадата на Швајцарија во Северна Македонија, Штефан Томагијан најави продолжување на соработката и конкретна поддршка.

„Пред четири години кога ја стартувавме програмата нивото на поддршка беше доста помало, додека сега со вклучувањето на ФИТР поддршката за домашниот екосистем е значително поголема. Очекуваме од наша страна оваа соработка да продолжи за што обезбедуваме конкретна поддршка преку Swiss EP,” нагласи Томагијан.

Менаџерот за Западен Балкан на оваа програма, Џејкоб Модерер, истакна дека Фондот за иновации е вистински посветен партнер во развојот на претприемништвото во државата, без чиј активен придонес стопанството во Северна Македонија нема да биде на ова ниво на коешто е денес.

Потпишан Меморандум за соработка меѓу ФИТР и Свис ЕП 4

„Нашата главна цел е да ги поддржиме младите претприемачи. До сега, во првите 4 години, преку нашите партнери имаме поддржано 270 стартап тимови, кои имаат креирано 850 компетитивни работни места, а дел од нив имаат добиено инвестиции од 1,2 милиони швајцарски франци. Успеавме да придонесеме за промена на менталитетот во екосистемот и луѓето овде почнаа да размислуваат глобално и како да ги пласираат своите производи. Деспотовски и тимот на ФИТР имаат голема улога во ова и им симнувам капа за она што го прават. И до сега имавме одлична соработка со Фондот која ќе продолжи и во иднина, “ рече Модер. Швајцарската програма за претприемништво се спроведува во седум земји во Западен Балкан и тоа, Албанија, Босна и Херцеговина, Косово, Северна Македонија и Србија, со поддршка на швајцарската амбасада и агенцијата Свис Контакт (Swiss Contact).

Денес Швајцарија е еден од најголемите билатерални партнери на Северна Македонија. Со новата Швајцарска стратегија за соработка 2017 – 2020, предвидени се финансиски обврски во висина од 76 милиони швајцарски франци за Северна Македонија.

Потпишан Меморандум за соработка меѓу ФИТР и Свис ЕП 5

Деспотовски за „Стандард“: Нема да дозволиме да се наштетува на интересите на македонската економија на сметка на политички амбиции и агенди

Стандард.Мк: Господине Деспотовски, кога може да се очекува новиот јавен повик на Фондот за иновации за македонските фирми кои ќе ги понудат најиновативните идеи?

Деспотовски: Веќе до крајот на годината планираме два нови повици. Едниот во делот на технолошки развој и вториот наменет, пред се, за младите – за старт ап компании. Оваа новина ја предвидовме со измените на програмата за работа што деновиве очекуваме да се одобри и од Владата. Со ребалансот веќе се предвидени и потребните средства односно ќе може да се реализираат околу 6 милиони евра за технолошки развој и дополнителни 1,5 милиони за старт ап компании.

Нашата цел е на огромниот интерес на домашните компании за инвестициска поддршка да одговориме со уште повеќе можности. Како што им ветивме на компаниите апликанти од претходниот јавен повик, каде имавме рекордни скоро 500 инвестициски планови, со измените во процедурите воведуваме и т.н. fast track постапка. Оваа постапка е отворена за сите компании што веќе учествувале на јавни повици на Фондот, а кои ги поминале фазите на административна проверка и претселекција. Така, при следно аплицирање со ист односно подобрен проект во период од 12 месеци овие компании директно ќе бидат разгледувани од Комитетот за одобрување на инвестиции. Со ова, директно ги намалуваме трошоците и на апликантите, но и на Фондот, и значително го намалуваме времето од моментот на аплицирање до носење на конечната одлука од страна на Комитетот.

Со ваквиот пристап во работењето, сакаме да покажеме дека и државните институции може и мора да бидат флексибилни и да одговорат на барањата и потребите на нивните клиенти, во овој случај, домашните компании.

Стандард.Мк: Првиот повик откако дојдовте на чело на ФИТР беше неславен, во однос на дел од фирмите кои беа пријавени. Како сега направивте да се елиминираат слични или вакви пропусти?

Деспотовски: Првиот повик што го реализиравме во Фондот по моето доаѓање беше повикот за иновативно решение за намалување на загадување на воздухот. Резултатите од овој повик, со конкретни мерења на ефектите наскоро ќе бидат презентирани на јавноста. Со овој повик сакавме и сакаме да покажеме дека мала земја, со ограничени ресурси почесто треба да се охрабри и да бара нов, поинаков начин за решавање на одредени предизвици.

Она што мислам дека сакавте да прашате се однесува на првиот јавен повик во рамки на Планот за економски раст на Владата, реализиран минатата пролет. И тука ќе се согласам дека имавме навистина сериозен предизвик. Но тука не мислам на какви било нерегуларности, притисоци или повластена положба. За тоа, и денес, јасно ќе кажам дека тоа не беше случај. Предизвикот беше повеќе од аспект на реакцијата на јавноста, што беше сосема оправдана во еден друг контекст. Исклучително ниското ниво на доверба кон јавните институции и процеси, што дојде како последица на начинот на практикување на власт во претходните 12 години, па можеби и повеќе. И тогаш, Фондот, иако целосно поддржан од Светската Банка, со комплетно разработен систем на оценување на предлог проекти, поставен уште во 2015г. (иако неискористен до 2017), што се потпира исклучиво на странски експерти стана фокус на сериозна критика. Но, ние не се повлековме пред критиката, туку се обидовме да ја разбереме и да иницираме акција на начин што вистински ќе одговори на загриженоста на јавноста. Резултат на тоа беше нов елемент за задолжително декларирање на поврзаност на апликантите со носител на јавна функција. За оние што декларираат се прави посебна проценка на ризик. Во целиот процес на воведување на оваа новина соработуваме со граѓанскиот сектор, конкретно со Transparency International. Резултат на тоа денес е отворен и функционален процес, единствен кај една јавна институција во нашата држава.

Нормално, за оној дел од критиката што е мотивиран исклучиво од дневна политика и ситни поени имаме и дополнителен одговор. Нема да дозволиме да се наштетува на интересите на македонската економија на сметка на политички амбиции и агенди. За прв пат имаме состојба на целосна изедначеност на домашните и странските инвеститори. За прв пат во овие 24 месеци имаме програма што го поддржува развојот на македонските компании. Митот дека само една политичка партија во државава „знае економија“ е под сериозен ризик од мерките и програмите што ги спроведуваме. И, јас и можам да ја разберам нервозата, но не можам да ја разберам желбата да се наштети на процес што е добар за сите. Споредбено, во август 2017г. Фондот имаше програма со 35 компании корисници и вкупно ниво на инвестиции од 1,1 милион евра. После 24 месеци имаме над 300 компании корисници (минати и тековни повици), со вкупно ниво на инвестиции од околу 55 милиони евра. Значи, за 50 пати е зголемен обемот на инвестиции во домашниот приватен сектор, само по основ на поддршката од Фондот.

Во однос на резултатите, еве само неколку бројки. Во овие 55 милиони, компаниите учествуваат со над 20 милиони евра сопствени средства. Се ангажираат над 1.500 лица, со просечни плати над 40.000 денари. За дел од овие компании (околу 52, што почнаа порано со реализација) веќе е направена анализа што покажува дека приходите растат со 50% во просек годишно во однос на периодот пред инвестицијата. Добивката расте со 60%. И ова е само почеток.

Овие бројки се потврда дека со вистински пристап, па дури би рекол и храбри потези за кои на почетокот се соочивме со оправдан сомнеж и критики, може да се поместат нештата и да се придвижи економијата. Отвораме фронт против конзервативноста во системот и општеството во целина и сакаме да покажеме дека може и поинаку и подобро.

Стандард.Мк: Дали сте повикан да сведочите во истрагата која ја покрена обвинителството за овие фирми и дали воопшто сте известен до каде е истрагата?

Деспотовски: Од наша страна беше побарано сите релевантни институции да се вклучат и да проверат. Во рамки на предистражната постапка од наша страна обезбедивме се што беше побарано и за што се смета дека може да помогне во целосно согледување на работите.

Ќе повторам и тука: ниту една од компаниите за кои имаше реакции во однос на поврзаност со носители на јавни функции не доби ниту денар од Буџетот. Дел во меѓувреме и се откажаа од постапката, за дел побаравме да се произнесе и Државната комисија за спречување на корупцијата. Јавниот интерес е целосно заштитен.

Во меѓувреме ангажирана е меѓународна ревизорска куќа да направи независен извештај за работењето на Фондот во 2018 година, кога и се реализираше овој јавен повик. Пред неколку дена пристигна и конечниот извештај, во кој нема ниту една забелешка за процесот и нашето работење. Ревизорскиот извештај ќе го објавиме во целост, а е доставен исто така и до обвинителството.

Стандард.Мк: На прес конференција со вицепремиерот Кочо Анѓушев и градоначалникот на Скопје, Петре Шилегов го претставивте средното училиште „Михајло Пупин“ како прво кое добило фотоволтаична централа. Колку средни училишта во Северна Македонија би добиле ваша поддршка доколку го следат овој пример?

Деспотовски: Фондот во моментов поддржува 54 проекти на средни и основни училишта од целата земја во кои се вклучени стотици ученици и професори. Училиштето „Михајло Пупин“ е едно од нив и проектот на којшто овие млади луѓе работат е конкретен показател дека државата застанува позади нив со реална поддршка. Резултатот од проектот е пак показател дека оваа поддршка младите луѓе целосно ја заслужуваат и ќе ја имаат и понатаму.

Неодамна промовиравме поширока иницијатива за креирање на т.н. Фонд за млади умови. Во рамки на оваа иницијатива веќе имаме три програми што ги започнавме или се реализираат со наши меѓународни партнери, како УНИЦЕФ и УСАИД. Под оваа иницијатива во изминативе 18 месеци голем број на млади луѓе, ученици и студенти, добија можност и поддршка од Фондот за претставување на својата идеја и знаење на меѓународна сцена. Наградите и медалите се тука, но за мене е многу поважно отворањето на умот на овие деца кон надворешниот свет. Сакаме да ги поттикнеме да кажат „не“ на вистините и „вистините“ со кои секојдневно се соочуваат во светот на возрасните. Реално да сфатат дека само од нив зависи дали идејата ќе ја преточат во акција и резултат. И, во овој процес да не се грижат дали околината ќе ги „осуди“ што ете решиле да излезат од поставените рамки на размислување. Учениците од Михајло Пупин можеле комотно да си седат на час, во двор или кафуле и да не се заморуваат со темата како Град Скопје ќе обезбеди пари за затоплување на училиштето. Сепак, се одважиле, седнале, подготвиле и го спровеле. Тоа секако заслужува поддршка.

Секако Фондот не може да биде решение за сите проблеми во општеството. Но, доколку ги поттикнеме и останатите јавни институции да имаат повеќе флексибилност и слух за поинаков пристап, посебно кај младите, резултатот верувајте нема да изостане.

Стандард.Мк: Колку од оние проекти кои ФИТР ги поддржа откако сте вие на чело на Фондот сега можеме да ги наречеме „успешна приказна во С. Македонија“?

Деспотовски: Неодамна на слично прашање одговорив дека ќе биде нефер од моја страна доколку споменам само неколку. Ама, еве вака би кажал. Успешната приказна е прво Северна Македонија. Направивме скок од 25 места на глобалниот иновациски индекс. Дел од младите луѓе веќе гледаат партнер во државата во реализација на својот бизнис. Над 100 старт ап компании веќе користат поддршка од Фондот. Имаме највисоки признанија за дизајн на глобален натпревар во Германија за компанијата …. Компанијата Венито Комерц од Кавадарци разви велосипед за прочистување на воздух, за кој веќе добија признание за најдобар пронајдок на меѓународен саем во Јужна Кореа. Дел од проектите веќе имаат сериозни глобални клиенти, на пример во делот на авиоиндустријата. Компанијата Преплет работи на уникатни дизајнерски производи за лица со оштетен вид, што е актуелен глобален тренд. Компанијата АСП Пак од Охрид работи на унапредување на машини од познат светски производител, преку зголемување на нивната продуктивност неколкукратно. Алкалоид работи на нов лек против болка. И навистина многу други.

Резултат е и тоа што во Македонија се зборува за иновации. По добро или за критика, во моментот и не е толку важно за мене. Важно е дека сме дел од глобалните трендови, каде темата иновации се зборува години наназад. Имаме уште пат за одење, ама сме на вистинскиот.

Стандард.Мк: Направивте ли проверка како во минатото се трошеле парите на Фондот за иновации и дали можеби има некакви сомнителни проекти?

Деспотовски: Не. Ниту сум имал досега причина да се сомневам дека нешто не е во ред. Напротив, системот што е поставен со целосна поддршка од Светската Банка во 2015 година сметам дека здрав и солиден. Точно, ниту тогаш немало предвидено механизам за декларирање на поврзаност со носител на јавна функција, па го воведовме во 2018. Воведовме и други новини, но суштината останува – средствата се доделуваат на јавен повик, по однапред дефинирани критериуми и со одлука на меѓународен Комитет на експерти. Доделувањето на средствата е на квартална основа, по претходна проверка. И тука воведовме новитет односно проверката ја дадовме на две меѓународни ревизорски куќи. Без нивно одобрување не може да се исплати ниту денар средства на Фондот.

Стандард.Мк: Поддржавте повеќе училишта во С. Македонија во т.н. „Предизвик за млади истражувачи“. Колку е тоа успешно и дали во иднина планирате повеќе вакви проекти, со цел младите да добијат некаква сигурност дека државата го гледа нивниот иновативен дух и работи за нивниот просперитет тука, а не надвор?

Деспотовски: Како и што напоменав погоре, „Предизвик за млади истражувачи“ е еден од пилот проектите кои ги воведовме минатата година и кои даваат одлични резултати. Ги поттикнуваме децата и нивните професори да почнат да размислуваат критички и да работат на иновативни проекти. Секоја година добиваме се поголем број високо квалитетни апликации со нивни пронајдоци и сериозно применети научни методи. Верувам дека следната година квалитетот на предизвикот ќе расте и дека ќе се вклучат уште повеќе училишта. Фондот исто така дава конкретна поддршка за учество на млади луѓе на меѓународни натпревари кои редовно се враќаат со медали. Само во изминатите 18 месеци имаме вложено над 16 милиони денари за поддршка на млади. Споменав дека креираме посебен Фонд за млади умови, каде веќе соработуваме и со УСАИД и УНИЦЕФ. Целта е секако да обезбедиме услови за развивање и напредок на младите, особено на оние со значителен креативен потенцијал. Мојата цел е младите луѓе, што реално во голем број размислуваат за живот на друго место сепак да и дадат уште една шанса на државата. Ќе сторам се, и како родител, оваа шанса да не ја прокоцкаме.

Стандард.Мк: Што е следното што Фондот за иновации го планира?

Деспотовски: Планови има многу, време и други ресурси, за жал не секогаш доволно.

Фондот не застанува со активностите и како сериозен препознаен партнер на реномирани меѓународни организации продолжуваме со делување во повеќе полиња. Можам да кажам дека интензивно работиме на развивање соработка со приватни фондови кои пројавуваат интерес да инвестираат во македонски компании. Стоиме исправено пред предизвикот да сме водечка институција во Западен Балкан како земја која вложила највеќе средства во поддршка на компаниите, и ќе продолжиме со реализација на проектот за Научно технолошки парк. Сериозно ја разгледуваме можноста да развиеме програми што ќе поттикнат партнерства и заеднички проекти на домашни компании со фирми од регионот, со што ќе отвориме влез на пазар од 17 милиони луѓе. Ова со сигурност ќе привлече и голем број светски фондови кои се во потрага по сериозни инвестиции. Наш особен фокус се младите во државата за кои правиме сериозни напори, како што напоменав погоре, да ги задржиме во татковината.

Целото интервју е достапно на следниот ЛИНК

Одржан Светскиот конгрес на претприемачи

Преку соработка во регионот до поголеми резултати – oдржан Светскиот конгрес на претприемачи „Претприемаштво: луѓе, соработка, развој, безбедност“ во Македонска академија на науките и уметностите (МАНУ).

„Светот препознава 5 клучни области кои прават напредно општество: образование, економија, животна средина, граѓански организации и политички субјекти. Сметам дека заедничко за сите е отворениот ум. Се залагам и ќе се борам отворениот ум да ја надвладее затвореноста и назадноста“, истакна во своето воведно излагање директорот на ФИТР, Јован Деспотовски.

Во рамките на Конгресот се одржа и претприемачки натпревар за гимназиите и средните стручни училишта на територија на Град Скопје во организација на Национален центар за развој на иновации и претприемничко учење (НЦРИПУ). Во Комисијата учествуваше и претставничката на ФИТР, Неда Икономова Гавриловска.

Светски конгрес на претприемачи во МАНУ 2

Со поддршка од ФИТР, „Михајло Пупин“ стана прво средно училиште што доби фотоволтаична централа

Заменикот на претседателот на Владата задолжен за економски прашања, Кочо Анѓушев, заменикот министер за животна средина и просторно планирање, Јани Макрадули, градоначалникот на град Скопје Петре Шилегов, директорот на Фондот за иновации и технолошки развој, Јован Деспотовски и градоначалникот на Гази Баба, Борис Георгиевски, присуствуваа на свеченоста со која се одбележи патрониот празник на средното електро техничко училиште Михајло Пупин, во чии рамки свечено беше пуштена во употреба фонопонска електрана со инсталирана моќност од 12 киловати.

Во своето обраќање пред присутните, вицепремиерот Анѓушев потенцираше дека од инсталираната фотонапонска електрана во СЕТУ „Михајло Пупин“ има повеќе придобивки, а како најзначајна издвои дека оваа електрана ќе овозможи стекнување на практични знаења и искуства на учениците за функционирање на обновливите извори на енергија, кои се иднината на нашата држава, што ќе биде од особено значење за понатамошната едукација, но и практична примена.

„Средните технички училишта, како што е и СЕТУ Михајло Пупин го едуцираат кадарот за идниот побрз развој на македонската економија. Ме радува трендот на зголемување на запишани ученици во ова училиште. Како за споредба, во 2016 година, во прва година имаше запишано само 94 ученици, додека оваа учебна година се запишани рекордни 256 ученика. Тука за прв пат е воведен и концептот на дуално образование,односно учење преку работа, најпрвин со паралелката и со поддршка од ЕВН, а од оваа година соработката се зголеми со уште пет домашни компании, кои поддржаа формирање на уште една дополнителна паралелка. „Михајло Пупин“ е добар пример за зголемување на трендот на ученици во средните технички училишта, како и за имплементација на дуалното обрзование. Очекуваме нивото на техничките училишта да биде дополнително подигнато со цел образовниот систем да биде прилагоден за побрз и одржлив економски развој“, посочи вицепремиерот Анѓушев.

Градоначалникот на Град Скопје, Петре Шилегов, истакна дека инсталираната фотофолтаична централа е прв ваков пример во било кое средно училиште во Република Северна Македонија, а проектот е доказ дека добрата соработката помеѓу централните и локалните власти може да вроди со сериозен квалитет и иновативност.

„Идејата за проектот е од учениците од самото училиште, а е финански поддржана од Фондот за иновации и технолошки развој, како и од градот Скопје и претставува одличен пример како едно средно училиште може да биде пионер и да воведе една мини револуција во пристапот кон заштита на животната средина и енергетската ефикасност. Ова училиште треба да ни послужи како позитивен пример, за однесувањето на останатите институции на локално и централно ниво, но и за сите други училишта, како можат не со толку многу пари да придонесат за заштитата на животната средина и подобрување на финансиските перформанси на самата институција“, потенцира Шилегов.

Фотонапонската електрана е со инсталирана моќност од 12 киловати, покрива околу 80% од потрошувачката на енергија на СЕТУ Михајло Пупин, а дел од финансиските средства и иницијалната идеја се поддржани и обезбедени преку грант од Фондот за иновации и технолошки развој во висина од 270 илјади денари.

„Денес веќе зборуваме за резултати од активностите и поддршката на Фондот во изминатите 24 месеци. Проектот на којшто овие млади луѓе работат е конкретен показател дека државата застанува позади нив и обезбедува целосна поддршка. Резултатот од проектот е пак показател дека оваа поддршка младите луѓе целосно ја заслужуваат и ќе ја имаат и понатаму. Во овој момент, уште 53 други основни и средни училишта работат на проекти во енергетиката, земјоделието, машинството, ИТ и други области. Уште 300 и повеќе микро, мали, средни и големи македонски компании работат на инвестициски проекти поддржани од Фондот и Владата. Од ова место сакам да им порачам на младите луѓе да сметаат на нашата поддршка и понатаму“, порача во оваа прилика директорот на ФИТР, Јован Депотовски.

Директорот на СЕТУ Михајло Пупин Димитар Ѓеорѓиев, се заблагодари за поддршката од Фондот, Владата и Градот Скопје за финансиската поддршка на овој проект, при што истакна дека се надева дека ова ќе биде добар пример и водилка и за другите училишта да имплементираат вакви проекти, со кои позитивно се влијае на животната средина и заштедата на енергија.

Наместо умови да извезуваме успешни приказни – Прв академски час на ФИНКИ

Знаењето е единственото богатство кое никој не може да ви го земе – со оваа порака на деканот Иван Чорбев го започна првиот академски час за учебната 2019/2020 година за 1062 бруцоши на Факултет за информатички науки и компјутерско инженерство (ФИНКИ) при Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје.

Директорот на Фондот за иновации и технолошки развој (ФИТР), Јован Деспотовски посочи дека до сега повеќе од 100 стартап компании користат средства од Фондот, развиваат свои бизниси и вработуваат млади луѓе. Во скора иднина, рече тој, бројот на вакви успешни примери на брзорастечки бизниси поддржани од ФИТР ќе биде уште поголем.

ФИНКИ прв академски час во учебна 2019/2010 година 2

„Верувајте, еднакво сум возбуден како студентите кои се тука присутни. Наша цел е заедно да ги смениме стереотипите дека секој оној кој е млад, добро образован и паметен треба да си замине од земјава за да успее. Прашањето за одлив на мозоци е легитимно, но ве охрабрувам да размислувате во насока на тоа што може државата да направи за вас и вашата иднина овде. За таа цел, ФИТР креира програми за младите луѓе кои сакаат своите бизнис идеи да ги развијат дома.“, истакна Деспотовски.

Директорот на ФИТР ги увери младите дека Фондот за иновации и технолошки развој и понатаму ќе вложува во ваквиот свет на млади, иновативни и талентирани умови!

„Искористете го знаењето што ќе го стекнете на факултет. Техничките науки се иднината на светот, а вие сте направиле вистински чекор, затоа што технологијата го движи светот.“, рече Деспотовски во своето обраќање пред новозапишаните студенти на ФИНКИ.

ФИНКИ прв академски час во учебна 2019/2010 година 3

На настанот, свое обраќање имаа и директоркaта на МАСИТ, Анита Никова, креаторот на апликацијата „Мој воздух“, Горјан Јовановски, како и д-р Томе Ефтимов – најдобар млад научник од нашата земја за 2018 година.

Деспотовски за МКД.мк: Во Западен Балкан сме водечки по обемот на поддршка за компаниите

Годинава Фондот за иновации и технолошки развој доби рекорден број на апликации, 487. Тоа подразбира дека компаниите станува сѐ позаинтересирани за користење на овие средства, за развој и за унапредување на своето производство. А целта на Фонтот е да се поттикнат партнерства на македонски, со компании од регионот, да се отвори потенцијалот на пазар од 17 милиони луѓе и задржување на младите во Македонија, вели во интервјуто за МКД.мк Јован Деспотовски, првиот човек на оваа институција. Целото интервју е достапно на следниот ЛИНК

МКД.мк: Како сте задоволeн од досегашната работа на Фондот?

Деспотовски: Лично, задоволен сум од интересот што го поттикнавме кај домашните компании, но и кај учениците и студентите, академската заедница за програмите и поддршката што се нудат или се во фаза на развивање. Воведени се многу новини, кои постојат во современиот свет, кон кој се стремиме да стигнеме.

Темата иновации е глобална тема и можам слободно да кажам дека Македонија е дел од глобалните текови по ова прашање.

Секако, доколку ме прашате дали може и повеќе, одговорот е секако да. Токму тука лежи и предизвикот за следниот период во нашето работење.

МКД.мк: Ги надминавте ли сите оние сомневања за непотизам, партиска обоеност на грантовите, непрофесионалност при проценката на иновацијата…?

Деспотовски: Ова е повеќе прашање за јавноста. Лично немам, ниту некогаш сум имал сомневање во транспаретноста и исправноста на нашите постапки. И тука, ако гледаме по некои објективни индикатори, интересот и бројот на апликанти значително е зголемен во однос на 2018 година, додека е неспоредливо поголем од периодот 2014 – 2017 година. Ова може да значи дека домашните компании имаат реална потреба од финансиска поддршка од државата. Исто така, секако значи и дека овие апликанти имаат доверба во постапките и процедурата и сметаат дека имаат фер шанса да успеат. Мислам дека бројката од над 1.000 апликанти во последниве 18 месеци е добар одговор на прашањето.

Нормално, јас не мислам дека нашата процедура е совршена и дека нема секогаш и простор за подобрување. Тоа го покажавме и во случајот со компаниите во кои имаше поврзаност со сегашни или поранешни функционери. Воведовме обврска за декларирање на таква поврзаност уште при самото аплицирање, што го прави Фондот единствена државна институција со ваков систем на заштита на јавниот интерес. Остваруваме успешна соработка со Транспарентност интернешнл – Македонија токму на оваа тема.

За последниот дел од вашето прашање, проценката за иновацијата не е единствен критериум за доделување на средства. Потенцијалот на пазарот е исто така критериум што има своја тежина од вкупно 5 по кои се оценува. Дополнително, имаше обид да се дискредитира процесот преку неточни работи. На пример, проекти што се однесуваат на сосема други програми на Фондот за набавка на опрема се прикажуваа како примери за „иновации“. Поучени од тие искуства, сега одиме со издвоени кампањи за презентација на повиците за иновации и за технолошки развој.

МКД.мк: На пример што се случи со оној проектот, за кој имаше сомневања за плагијат, за мерење на загаденоста на воздухот, што всушност беше индиска иновација?

Деспотовски: Проектот е во рана фаза на реализација. И ова е еден од примерите каде дискусијата во еден дел од јавноста се разви на база на сосема неточни работи. Прво, ние сме сериозна институција, чии механизми на одлучување се креирани со поддршка од Светската банка, како еден од двата клучни наши финансиски партнери. Со други зборови, не даваме пари за фотографија, туку за издржана апликација, со соодветен бизнис план. Второ, добар дел од средствата за проектот се всушност сопствени пари на фирмата, кои исто така подлежат на квартален мониторинг од страна на две реномирани светски ревизорски куќи.

Најпосле, како одговорни луѓе, веднаш ги контактиравме и индиската компанија и домашната компанија. Она што се покажа е следно: индиската компанија нема сознанија за некакво копирање на технолошкото решение на проектот, туку единствена основа за верување дека станува збор за копија се базира на фотографијата. При презентацијата што ја побаравме од домашната фирма, констатиравме дека изработениот прототип нема никаква врска со фотографијата на индискиот производ. Секако, проектот, како и сите останати, ги следиме квартално и, доколку се констатира какво било прекршување на одредбите во договорот, ќе постапиме соодветно. Во овој процес, како и досега, сме целосно отворени кон сите информации што доаѓаат од јавноста за проверка и евентуални понатамошни мерки.

МКД.мк: Кои се конкретните резултати од овие грантови? Што македонската економија доби од овие досега распределени десетина милиони евра буџетски пари?

Деспотовски: Во досегашните јавни повици поддржани се вкупни инвестиции во домашниот приватен сектор во износ од околу 40 милиони евра. Во овие инвестиции, домашните компании учествуваат со 17 милиони евра сопствени средства, што е повторно израз на довербата кон процедурите на Фондот. Овие податоци за поддршка на домашни компании се неспоредливи со предходниот период, кога државната поддршка е насочувана исклучиво кон странски компании.

За резултатите е рано да се зборува, бидејќи повеќето проекти се започнати во изминатите 18 месеци. Сепак, Фондот прави свои истражувања и бројките што ги имаме од компаниите што веќе завршиле или се во последна фаза се повеќе од охрабрувачки. Имаме регистриран просечен раст на приходи на компаниите за 50% во однос на периодот пред инвестицијата, а добивката расте за 60% во просек. Истите бројки се реплицираат и кај зголемувањето на уплатите кон државата по однос на данок на добивка, како и придонесите кон фондовите за пензиско, здравствено и социјално. Само со повиците од 2018 година предвиден е ангажман на над 800 лица, со просечна плата од над 40.000 денари. Да потсетам, за дел од компаниите што се финансираат од Светската банка веќе имаме и поврат на средства кон Фондот по основ на т.н. ројалти. Овој принцип од оваа година е воведен и на програмите ко-финансирани од Владата.

МКД.мк: Може ли да ни опишете еден пример, на една успешна фирма која ја примени иновацијата за која доби грант, вработи луѓе, произведува, извезува или продава на домашен пазар…?

Деспотовски: Има навистина многу такви примери. Ќе биде нефер доколку зборувам само за еден. Примери имаме буквално насекаде и секојдневно. Од помали компании во делот на креативата, како „Преплет“ што работи на уникатни дизајнерски производи за лица со оштетен вид, преку проектот на „Акрон“ за развој на нов процес на рециклажа на стакло (во проектот веќе имаме следна инвестиција од сериозен американски фонд), проектот на „АСП Пак“ од Охрид за унапредување на продуктивноста на постојни машини од француско производство, каде веќе се вработуваат голем број на лица и со посебни потреби, што е додадена вредност на финанските резултати (намалување на фиксни трошоци на производство за 20-25%), до проектот на „Алкалоид“ за развој на нов лек за болка.

Компаниите во делот на ИТ индустријата нема да ги споменам овде, заради просторот. Ќе споменам дека една од компаниите што ќе добие средства во рамки на последниот повик за комерцијализација работи на развој на софтверско решение за авио-сообраќајот и индустријата, со потенцијал за примена на глобално ниво (и веќе потпишани првични договори со големи светски клиенти). Сите овие проекти се објавени на веб-страницата на Фондот, а ќе настојувам во следниот период и да им дадеме уште поголема видливост во домашната јавност.

МКД.мк: Порано, на тие саеми на иновации во Брисел, македонските иноватори редовно добиваа награди за добра идеја. Како сега стојат работите со иновативноста на нашите граѓани, на нашите претприемачи?

Деспотовски: Она што особено охрабрува е што имаме многу компании кои добиваат меѓународни награди. Еве последен пример е „Венито комерц“, компанија во која студенти со заедничка поддршка на професорите основале фирма и која за нивната иновација велосипедот со филтер за прочистување на воздух, доби два златни медали и диплома за најдобар пронајдок во Сеул, Јужна Кореја. Покрај компаниите и ученици и студенти кои, со поддршка на Фондот, излегуваат на меѓународни натпревари освојуваат награди. Само за 18 месеци имаме поддржано над 500 вакви млади луѓе да учествуваат на натпревари. Редовно се враќаат со медали. Но, не застануваме тука. Креираме посебен Фонд за млади умови, во кој ќе продолжат дел од постојните иницијативи на ФИТР, но ќе дополниме и со нови. Веќе имаме и две меѓународни организации како наши партнери – УСАИД и УНИЦЕФ. Целта е секако да обезбедиме услови за развивање и напредок на младите, особено на оние (а, верувам дека ги има многу) со значителен креативен потенцијал. Очекувам и ја повикувам и бизнис заедницата да се приклучи кон оваа иницијатива, бидејќи придобивките од развојот на млади умови во државата во голем дел ќе донесе полза за економијата.

МКД.мк: Што понатаму? Кои се следните чекори?

Деспотовски: Планови има многу, а денот трае, за жал, 24 часа. Се шегувам. Плановите се тука. Фондот е веќе препознаен партнер на серозни меѓународни организации, а веќе развиваме контакти и соработка со приватни фондови, кои сакаат да влезат и да инвестираат во македонски компании. Наш предизвик е регионот на Западен Балкан, каде можам да кажам дека сме водечки по обемот на поддршка што се обезбедува за компаниите. Размислуваме за програми што ќе поттикнат партнерства и заеднички проекти на македонски, со компании од регионот. Со тоа, ќе го отвориме потенцијалот на пазар од 17 милиони луѓе, што несомнено ќе привлече многу од глобалните фондови, кои бараат сериозни инвестиции. Посебниот фокус на младите и мерките за нивен развој и, се надевам, задржување во Македонија останува и ќе се зајакне. Сето ова треба да придонесе кон средорочната цел, а тоа е Фондот да стане во добар дел и финансиски самоодржлив.